ผมมักจะเจอคำถามว่าไม่เสียดายความเป็นหมอผ่าตัดทรวงอกหรือที่หันมาทำงานที่ไม่เกี่ยวกับการรักษา มันก็แล้วแต่จะคิด คำตอบที่โก้หรูของผมคือถ้าผมผ่าตัดช่วยคนไข้วันละ ๕ คน ใน ๓๖๕ วัน ผมช่วยชีวิตคนไข้ได้ ๑,๘๒๕ คน แต่ตอนนี้งานที่ผมทำผมทำเพื่อคนไทย ๔๕ ล้านคน งานที่ผมทำรับผิดชอบประชาชนคนไทยที่อยู่ในสิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าซึ่งคิดเป็นร้อยละ ๗๕ ของประชาชนคนไทยทั้งประเทศ และถ้าผมไม่ได้เป็นหมอผ่าตัดทรวงอกผมก็คงไม่ได้รับงานนี้

ผมเข้ามาทำงานที่สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติเมื่อวันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๔๙ ในตำแหน่งรองผู้อำนวยการสำนักงานเขต ๕ ซึ่งรับผิดชอบพื้นที่ ๘ จังหวัดภาคกลางตอนล่างอันประกอบด้วยราชบุรี สุพรรณบุรี กาญจนบุรี นครปฐม สมุทรสาคร สมุทรสงคราม เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ ตอนที่มาสัมภาษณ์รองเลขาธิการฯอยากให้ผมทำงานที่ส่วนกลางแต่ผมบอกว่าผมถนัดที่จะทำงานในพื้นที่เดิมที่ผมมีความคุ้นเคยกับผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด และบรรดาผู้อำนวยการโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไปทุกคน แต่เมื่อทำงานได้ ๑ ปีผมก็ถูกโยกเข้าส่วนกลางจนได้ ให้ไปรับผิดชอบงานโครงการโรคเฉพาะที่มีการจัดระบบบริการและการจ่ายชดเชยแยกออกมาจากงบเหมาจ่ายรายหัวเนื่องจากเป็นโรคที่ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญหรือค่าใช้จ่ายสูง เช่นโรคไตวายเรื้อรัง โรคมะเร็งเม็ดเลือดและมะเร็งต่อมน้ำเหลือง โรคเลือดไหลไม่หยุดจากพันธุกรรมหรือฮีโมฟีเลีย ฯลฯ ทำได้ปีเศษก็โดนเปลี่ยนไปเป็นรองผู้อำนวยการสำนักพัฒนาคุณภาพระบบบริการ รับผิดชอบเกี่ยวกับการกำกับคุณภาพบริการทั้งหมด พ่วงด้วยการพัฒนาระบบโรคที่มีอัตราตายสูงหรือเรียกกันว่า Excellent center

Excellent center ในระยะแรกประกอบด้วย ๓ กลุ่มโรคคือโรคหัวใจ โรคมะเร็ง การบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ สำนักงานผมมีหน้าที่กำหนดทิศทางและสนับสนุนงบประมาณให้มีหน่วยบริการที่เพียบพร้อมไปด้วยเครื่องไม้เครื่องมือตลอดจนบุคลากรเพื่อให้บริการ ๓ กลุ่มโรคนี้ให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ของประเทศ การสนับสนุนก็ตั้งแต่จัดสรรงบประมาณเพื่อการซื้อครุภัณฑ์เช่นเครื่องเอกซเรย์ตรวจสวนหัวใจ เครื่องมือสำหรับผ่าตัดหัวใจ เครื่องฉายแสงรักษามะเร็ง ตลอดจนจัดงบประมาณเพื่อฝึกอบรมบุคลากรของโรงพยาบาล และมีค่าตอบแทนตามภาระงาน

ช่วงที่ผมไปรับงาน Excellent center เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่สำคัญของระบบ เพราะมีการตั้งข้อสังเกตว่าสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติหรือ สปสช. ไม่ควรเอางบรายหัวที่มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นค่าบริการสาธารณสุขไปซื้อของ ไปเป็นค่าภาระงาน ไปเป็นค่าฝึกอบรม ทั้ง ๓ ส่วนนั้นควรเป็นหน้าที่ของโรงพยาบาลเองต้องลงทุน แต่ สปสช.มีหน้าที่จ่ายค่าบริการตามที่กำหนด โจทย์การบ้านของผมคือทำอย่างไรก็ได้ที่จะให้งาน Excellent center ยังคงเดินหน้าต่อไปหาวิธีจัดสรรงบประมาณไม่ให้โดนสำนักงบประมาณบอกว่าใช้เงินผิดวัตถุประสงค์ อะไรที่ตัดได้ให้ตัด อะไรที่ลดได้ให้ลด โดยไม่กระทบกับประชาชน โจทย์ใหญ่มากเลย

งานแรกของผมคือยกเลิก Excellent center ภาวะบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ เพราะมีหน่วยงานกลางประเมินแล้วว่าผลงานไม่เป็นไปตามเป้าหมายที่วางไว้ ไม่เกิดประโยชน์ต่อภาพรวมของประเทศมีบางพื้นที่บางโรงพยาบาลเท่านั้นที่ได้ประโยชน์ งานนี้ผมเจ็บตัวพอสมควรเพราะสมาคมแพทย์อุบัติเหตุแห่งประเทศไทยไม่พอใจที่หยุดสนับสนุนงานอุบัติเหตุทั้ง ๆ ที่ผมเองก็เป็นหมอผ่าตัด แต่ในเมื่อเป็นการลงทุนงบประมาณไปแล้วไม่เกิดผลประโยชน์ต่อประชาชนตามเป้าหมาย และปรับวิธีการไม่ได้ก็จำเป็นต้องหยุด

ส่วนงาน Excellent หัวใจและมะเร็งนั้นยังคงดำเนินต่อไป แต่ต้องปรับรูปแบบจากการเคยสนับสนุนเฉพาะแห่งเปลี่ยนเป็นการเปิดประเด็นให้มีการส่งต่อและรับกลับของแต่ละโรคภายในแต่ละพื้นที่ เพื่อให้เกิดการบริการร่วมกันตามศักยภาพไม่เกี่ยงให้ที่ใดที่หนึ่งเป็นผู้ให้บริการแต่เพียงผู้เดียว การปรับรูปแบบบริการนี้ต้องใช้ทั้งศาสตร์และศิลป์ลูกล่อลูกชนสารพัดคุยกับฝ่ายวิชาการซึ่งเป็นครูบาอาจารย์ชื่อเสียงโด่งดังในแต่ละด้านทั้งสิ้น เนื่องจากอาจารย์เหล่านี้ท่านเป็นผู้ที่เชี่ยวชาญจริง ๆ แต่บริบทของท่านส่วนใหญ่อยู่แต่โรงเรียนแพทย์ไม่ค่อยเข้าใจว่าระบบบริการสาธารณสุขในต่างจังหวัดเป็นอย่างไร ก็ต้องใช้เวลาปรับแนวคิดเข้าหากันระหว่างนักวิชาการกับผู้จัดการระบบโดยมีผมที่เป็นลูกครึ่งเพราะเป็นหมอผ่าตัดทรวงอกที่ทำงานบริหารเป็นคนกลางประสาน

ผลงานเด่นที่เป็นรูปธรรมมากก็คือเกิดเครือข่ายให้ยาละลายลิ่มเลือดในคนไข้โรคเส้นเลือดหัวใจอุดตันเฉียบพลันชนิดที่มีการยกของคลื่นไฟฟ้าหัวใจส่วน ST เกิดเครือข่ายให้ยาละลายลิ่มเลือดในคนไข้โรคหลอดเลือดสมองอุดกั้นเฉียบพลัน เกิดเครือข่ายการให้บริการยาเคมีบำบัดและการฉายรังสีรักษาโรคมะเร็ง

หลังจากนั้นก็มีการจัดตั้งเครือข่ายทารกแรกเกิดซึ่งพบว่าเป็นปัญหาในหลายพื้นที่เนื่องจากปัจจุบันทีทารกแรกเกิดที่น้ำหนักแรกคลอดต่ำกว่าเกณฑ์ตลอดจนมีความผิดปกติมาแต่กำเนิดเยอะมาก การเจรจาของงบประมาณมาเพื่อเพิ่มเครือข่ายโรคใหม่ก็ยุ่งยากพอสมควร จนต้องใช้ไม้ตายด้วยการหารูปภาพเด็กทารกแรกคลอดตัวเล็ก ๆ เท่าฝ่ามือ หรือเด็กที่มีความพิการมาแต่กำเนิดซึ่งต้องรีบผ่าตัดแก้ไขหลาย ๆ โรคมาฉายให้กรรมการพิจารณาการเงินงบประมาณที่ไม่ใช่หมอดูว่าโรคพวกนี้ถึงแม้จะดูน่ากลัว แต่ถ้าได้รับการรักษาให้ทันภายในเวลาเด็กจะกลับมาเหมือนเด็กปกติคนอื่น ๆ จึงได้รับอนุมัติให้ทำเครือข่ายเพิ่มอีก ๑ โรค

การจัดการทั้งหมดนี้ถ้าไม่ใช่เพราะผมมีพื้นฐานเป็นหมอเฉพาะทางก็คงยากที่จะมองภาพออกว่าจะใช้วิธีการจัดการอย่างไร แม้แต่ในปัจจุบันขณะนี้ผมก็ยังมีงานที่ต้องใช้ความรู้เฉพาะทางบวกกับสายสัมพันธ์อันดีงามกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ จัดการระบบบริการหลายอย่างให้มีคุณภาพอย่างแท้จริงซึ่งคงมีโอกาสได้เล่าสู่กันฟังต่อไป เอาเรื่องนี้มาคั่นกลางเพราะเมื่อเช้ามีโอกาสได้เดินจะ๊เอ๋กับอาจารย์แดง พล.อ.นพ.ปริญญา ทวีชัยการ ประธานราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งประเทศไทยคนปัจจุบัน