ว่างเว้นจากการเขียนเรื่องราวของหมอเสียหลายวัน เพราะมีภารกิจอื่น ๆ ติดพันมากมาย วันนี้ว่างเลยคิดว่าจะเอาอะไรมาเล่าสู่กันฟังดี เก็บข้าวของบนโต๊ะเจอนามบัตรเก่าเมื่อครั้งเป็นผู้อำนวยการแผนงานสนับสนุนระบบบริการโรคไตวาย เอาเรื่องไตวายมาขายดีกว่า ถึงแม้จะไม่ใช่หมอโรคไต แต่คิดว่ามีพื้นฐานที่จะเล่าสู่กันฟังได้บ้างพอสมควร

หน้าที่หลักของไตคือการกรองแยกของเสียในเลือดออกมา ส่วนที่เป็นเลือดดีก็จะไหลเวียนกลับไปตามระบบไหลเวียนโลหิตในร่างกาย ส่วนของเสียที่ไตแยกออกมาจะถูกขับออกมาพร้อมกับน้ำเป็นปัสสาวะ คนปกติจะมีไต ๒ ข้าง หากการทำงานของไตปกติการสูญเสียไตข้างหนึ่งเหลือทำงานเป็นปกติเพียงข้างเดียวยังเพียงพอต่อการทำหน้าที่กรองแยกของเสียออกจากเลือด

การสูญเสียการทำงานของไตจะแบ่งเป็น ๒ ลักษณะ คือ

๑.ภาวะไตวายเฉียบพลัน มักจะเกิดจากอุบัติเหตุเสียเลือดมากจนเกิดภาวะช็อคนาน ๆ หรือเกิดจากการติดเชื้ออย่างรุนแรงในกระแสโลหิต คนไข้กลุ่มนี้ไตอาจจะกลับมาทำงานเป็นปกติ หรืออาจจะกลายเป็นไตวายเรื้อรังก็ได้

๒.ภาวะไตวายเรื้อรัง อาการจะค่อย ๆ เป็นค่อย ๆ ไป สาเหตุก็จากมีความผิดปกติของหลอดเลือดเช่นเป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือเกิดจากมีการอุดกั้นระบบทางเดินปัสสาวะเรื้อรังเช่นเป็นนิ่วในไต หรือเกิดจากโรคภูมิแพ้ที่ส่งผลต่อไตโดยตรง

อาการสำคัญของภาวะไตวายไม่ว่าจะเป็นแบบเฉียบพลันหรือแบบเรื้อรังคือปัสสาวะน้อยกว่าปกติ ร่างกายขับน้ำออกไม่ได้เกิดอาการบวมน้ำอาจจะถึงขั้นหัวใจวายจากการมีน้ำเกิน ร่างกายขับของเสียไม่ได้จึงเกิดสภาวะเลือดเป็นกรดจากของเสีย

การรักษาภาวะไตวายเรียกชื่อรวม ๆ กันว่า “การบำบัดทดแทนไต” ซึ่งมีหลายวิธีขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้และความเหมาะสมในการใช้ ได้แก่

๑.การผ่าตัดปลูกถ่ายไตหรือ kidney transplantation (KT) วิธีนี้เป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับคนไข้ที่เป็นไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย การทำงานของไตไม่มีทางกลับมาเป็นปกติได้อีกแล้ว การปลูกถ่ายไตก็ใช้ไตจากผู้บริจาคมาปลูกถ่ายให้คนไข้

๒.การล้างไตผ่านทางช่องท้องหรือ peritoneal dialysis (PD) เป็นวิธีบำบัดทดแทนไตที่เหมาะสำหรับคนไข้ไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่สามารถช่วยเหลือตนเองได้หรือมีคนดูแล เพราะเป็นการล้างไตที่คนไข้ทำเองที่บ้าน คนไข้และญาติไม่ต้องเสียเวลาเดินทางไปยังศูนย์ฟอกไต หลักการของการล้างไตทางช่องท้องคือใช้เยื่อบุช่องท้องทำหน้าที่กรองของเสียแทนไต จะมีการเจาะผนังช่องท้องของคนไข้แล้ววางสายสวนเข้าในช่องท้อง เวลาล้างไตก็ใส่น้ำยาล้างท้องเข้าทางสายสวนประมาณ ๒ ลิตร แล้วคาไว้เพื่อให้น้ำยาทำปฏิกิริยาดูดของเสียผ่านเยื่อบุช่องท้อง จากนั้นก็ปล่อยน้ำยาที่มีของเสียคืนกลับเข้าถุง

๓.การล้างไตด้วยเครื่องไตเทียมหรือ hemodialysis (HD) เป็นการล้างไตที่ต้องมีเครื่องมือพิเศษเรียกว่าเครื่องไตเทียม เครื่องไตเทียมจะดูดเลือดคนไข้ออกมากรองของเสียด้วยน้ำยาและตัวกรองแล้วดันเลือดดีที่ผ่านการกรองแล้วกลับเข้าสู่ร่างกาย ระหว่างการฟอกไตคนไข้จะต้องนอนเฉย ๆ เป็นเวลาประมาณ ๔ ชั่วโมง และต้องไปทำการล้างไตที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ล้างไต ใช้ได้กับคนไข้ทั้งที่เป็นภาวะไตวายแบบเฉียบพลันและแบบเรื้อรัง

๔.การบำบัดทดแทนไตแบบต่อเนื่องหรือ continuous renal replacement therapy (CRRT) เป็นการล้างไตด้วยเครื่องมือพิเศษคล้าย HD แต่การล้างไตจะเป็นการดูดเลือดออกมากรองด้วยน้ำยาและตัวกรองแบบต่อเนื่องตลอดเวลา มีข้อบ่งใช้ในกรณีที่คนไข้มีภาวะไตวายแบบเฉียบพลันที่มีปัญหาเรื่องระบบไหลเวียนโลหิต ความดันโลหิตไม่คงที่หากใช้วิธี HD ที่มีการดึงเลือดปริมาณมากออกมาผ่านเครื่องไตเทียมจะทำให้คนไข้เกิดภาวะช็อคได้

โดยสรุปการบำบัดทดแทนไตสำหรับภาวะไตวายเฉียบพลันได้แก่ HD และ CRRT ส่วนภาวะไตวายเรื้อรังได้แก่ PD, HD, CRRT และ KT

เราคงไปโม้ต่อกับเพื่อนได้แล้วนะครับว่าถ้าเป็นไตวายเขารักษากันอย่างไรบ้าง