วันนี้เจอคลิปเชิญชวนบริจาคเงินเพื่อซื้อลิ้นหัวใจฮาลาล เป็นภาษามลายูแต่มีคำบรรยายเป็นภาษาไทย เข้าใจว่าคนพูดในคลิปเป็นหมอคนหนึ่งที่นับถือศาสนาอิสลาม แกให้ข้อมูลเกี่ยวกับลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจหมูกับลิ้นหัวใจวัว น่าสนใจมากเพราะเป็นความรู้ใหม่สำหรับผมเรื่องลิ้นหัวใจฮาลาล ในคลิปบอกว่าลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจวัวมีประสิทธิภาพดีกว่าลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจหมู และมีราคาแพงกว่ากัน

สมัยที่ผมยังอยู่ในแวดวงผ่าตัดหัวใจการใช้ลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจสัตว์ยังไม่แพร่หลาย วันนี้ผมเลยต้องค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้เป็นการหาความรู้ใส่ตัว ก่อนอื่นก็ต้องเล่าถึงโรคลิ้นหัวใจพิการก่อน หัวใจคนเรามี ๔ ห้อง ห้องบนเรียกว่า atrium ห้องล่างเรียกว่า ventricle ทั้ง atrium และ ventricle จะแบ่งเป็นซ้ายและขวา คนเราจะมีเลือด ๒ แบบคือเลือดแดงซึ่งเป็นเลือดที่มีออกซิเจนปริมาณมากกว่าร้อยละ ๙๐ และเลือดดำซึ่งเป็นเลือดที่มีปริมาณออกซิเจนน้อยมาก เลือดแดงคือเลือดที่ถูกสูบฉีดไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกาย หลังจากนั้นจะกลายเป็นเลือดดำไหลกลับเข้าหัวใจเพื่อสูบฉีดไปฟอกรับออกซิเจนที่ปอด

วงจรของการไหลเวียนเลือดจะเป็นวงจรที่วนกลับไปกลับมาไม่รู้จบจนกว่าจะตาย เลือดดำจะไหลกลับเข้าหัวใจห้องขวาบน เมื่อหัวใจคลายตัวเลือดดำจะไหลลงสู่ห้องขวาล่าง ระหว่างห้องขวาบนกับห้องขวาล่างจะมีลิ้นหัวใจไตรคัสปิด(Tricuspid valve) คอยปิดเปิด เมื่อหัวใจบีบตัวเลือดดำจากหัวใจห้องขวาล่างจะถูกสูบฉีดไปยังหลอดเลือดแดงพัลโมนิก (Pulmonic artery) เพื่อส่งไปฟอกที่ปอด ระหว่างหัวใจห้องขวาล่างจะมีลิ้นหัวใจพัลโมนิก (Pulmonic valve) คอยปิดเปิด เมื่อหัวใจคลายตัวลิ้นหัวใจไตรคัสปิดจะเปิด ลิ้นหัวใจพัลโมนิกจะปิดกันเลือดไหลย้อน ในทางกลับกันเมื่อหัวใจบีบตัวลิ้นหัวใจพัลโมนิกจะเปิด ส่วนลิ้นหัวใจไตรคัสปิดจะปิด คราวนี้เมื่อเลือดดำได้รับการฟอกที่ปอดกลายเป็นเลือดแดงก็จะไหลกลับเข้าหัวใจห้องซ้ายบน ในช่วงที่หัวใจคลายตัวเลือดแดงจะไหลจากห้องซ้ายบนไปยังห้องซ้ายล่าง ระหว่างหัวใจห้องซ้ายบนและซ้ายล่างจะมีลิ้นหัวใจไมตรัล (Mitral valve) คอยปิดเปิด เมื่อหัวใจบีบตัวเลือดจากหัวใจห้องล่างซ้ายถูกสูบฉีดเข้าหลอดเลือดแดงใหญ่เอออร์ต้า (Aorta) เพื่อไปเลี้ยงร่างกาย ระหว่างหัวใจห้องล่างซ้ายกับหลอดเลือดแดงเอออร์ต้าจะมีลิ้นหัวใจเอออร์ติก (Aortic valve) คอยปิดเปิด

ในคนไข้โรคหัวใจที่มีพยาธิสภาพของลิ้นหัวใจซึ่งมีสาเหตุหลายอย่าง แต่ในคนไทยส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่เรียกว่าโรคหัวใจรูห์มาติก (Rheumatic disease) ทำให้เนื้อเยื่อลิ้นหัวใจเกิดอักเสบเรื้อรังสุดท้ายมีหินปูนมาเกาะจนเกิดผิดรูป ลิ้นหัวใจเปิดไม่เต็มที่หรือปิดไม่สนิท คนไข้ก็จะเกิดอาการหัวใจวาย การรักษาก็ต้องผ่าตัดเข้าไปซ่อมลิ้นหัวใจ หากพยาธิสภาพมากจนซ่อมไม่ได้ก็ต้องตัดลิ้นหัวใจเดิมออกแล้วใส่ลิ้นหัวใจเทียมเข้าไปแทนที่ ลิ้นหัวใจเทียมนี้มี ๓ แบบใหญ่ๆด้วยกัน คือ ๑.ลิ้นหัวใจที่ทำด้วยโลหะ เรียกว่า mechanical prosthesis valve ก็จะมีแยกย่อยเป็นหลายแบบเช่น ball valve หรือ disc valve ตามแต่รูปร่างและกลไกการทำงาน

๒.ลิ้นหัวใจที่ทำจากเนื้อเยื่อ เรียกว่า bioprosthesis valve ก็จะมีที่ทำจากลิ้นหัวใจวัว เรียกว่า bovine bioprosthesis valve และทำมาจากลิ้นหัวใจหมู เรียกว่า porcine bioprosthesis valve หรือทำมาจากเยื่อหุมหัวใจของคน เรียกว่า pericardial prosthesis valve

๓.ลิ้นหัวใจที่นำออกมาจากผู้บริจาค เรียกว่า homograft prosthesis valve

ลิ้นหัวใจเทียมแต่ละชนิดต่างก็มีข้อดีข้อด้อย ปัจจุบันนิยมใช้ bioprosthesis valve มากขึ้น เพราะคนไข้หลังผ่าตัดไม่ต้องกินยากันเลือดแข็งตัว และการทำงานของลิ้นหัวใจเทียมเป็นธรรมชาติมากกว่า ที่นิยมมากก็จะเป็น pericardial prosthesis valve สำหรับลิ้นหัวใจวัวกับลิ้นหัวใจหมูมีการศึกษาเปรียบเทียบเยอะมาก มีหลักฐานว่าลิ้นหัวใจวัวดีกว่าลิ้นหัวใจหมู ก็มาถึงประเด็นว่าคนไข้มุสลิมสามารถใช้ลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจหมูได้หรือไม่ ผมพยายามหาบทความทางวิชาการไม่เจอประเด็นนี้เลย ผมเลยไลน์ไปถามศัลยแพทย์ทรวงอกอาวุโสระดับปรมาจารย์ในปัจจุบันที่เป็นมุสลิมถึงข้อห้ามในการใช้ลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจหมู และถามต่อว่าในกรณีที่ใช้ลิ้นหัวใจคนที่มีผู้บริจาค มุสลิมจะรับลิ้นหัวใจของคนศาสนาอื่นได้หรือไม่ พี่แกตอบมาเป็นภาษาอังกฤษตามสไตล์คนที่ไปใช้ชีวิตอยู่เมืองนอกเมืองนาหลายปีว่า “For Muslim it has been settled that for health care benefit or life saving porcine valve is also allowed . But some Muslim still reluctant to use porcine valve and preferred pericardial valve. For homograft the same principle applied.” แปลความว่าเพื่อประโยชน์ต่อสุขภาพหรือเพื่อช่วยชีวิตอนุญาตให้ใช้ลิ้นหัวใจเทียมที่ทำจากลิ้นหัวใจหมูในคนไข้มุสลิมได้ และกรณีของลิ้นหัวใจจากผู้บริจาคก็ใช้หลักการเดียวกัน อันนี้ก็คงต้องหาความรู้จากผู้รู้หลักศาสนาอิสลามต่อไป แต่ผู้ที่ตอบคำถามผมนี่แกก็เป็นมุสลิมที่เคร่งครัดคนหนึ่งเลยเพียงแต่แกไม่ได้เป็นมุสลิมภาคใต้

วันนี้ผมเล่าเรื่องหนัก ๆ นะ คราวนี้หลายคนคงอยากรู้ว่าคนไข้สิทธิบัตรทอง ๓๐ บาท หากต้องผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจจะอยู่ในชุดสิทธิประโยชน์หรือไม่ การผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจของคนไข้สิทธิบัตรทอง ๓๐ บาท ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายนะครับ ทุกอย่างจะเบิกจากกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ(สปสช.)เป็นผู้รับผิดชอบ ในกรณีที่ใช้ลิ้นหัวใจเทียมชนิดเนื้อเยื่อที่ทำจากลิ้นหัวใจหมูหน่วยบริการที่ทำการผ่าตัดจะเบิกได้ ๒ ราคาตามแต่ชนิดของลิ้นหัวใจเทียมคือ ๔๘,๐๐๐ บาท และ ๕๕,๐๐๐ บาท ส่วนลิ้นหัวใจเทียมชนิดเนื้อเยื่อที่ทำจากลิ้นหัวใจวัวซึ่งราคาแพงกว่าจะเบิกได้ ๖๕,๐๐๐ บาท ราคานี้หน่วยบริการสามารถซื้อลิ้นหัวใจยี่ห้อที่ดีระดับนานาชาติต่างก็ใช้เช่นกันได้เลย หากท่านหรือญาติพี่น้องเป็นโรคลิ้นหัวใจพิการต้องผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจแล้วใช้สิทธิบัตรทอง ๓๐ บาทก็นอนตาหลับได้ครับว่าไม่ต้องจ่ายเงินค่าผ่าตัดหรือค่าลิ้นหัวใจเทียม

หมายเหตุ : ความรู้เกี่ยวกับหลักศาสนาอิสลามที่ผมว่ามาอาจจะไม่ถูกต้อง แต่ก็ถือว่าผมได้สอบถามผู้รู้ที่เป็นมุสลิมมาอีกต่อไม่ได้นั่งเทียนยกเมฆเขียนเอาเองนะครับ ใครมีข้อมูลที่ถูกต้องช่วยขยายความเป็นวิทยาทานด้วยครับ