โรคความดันโลหิตสูง (Hypertension หรือ HT) เป็น ๑ ในโรคไม่ติดต่อเรื้อรังหรือ NCD (Non-communicable Chronic Diseases) ที่เป็นปัญหาของประเทศไทย เดิมเราเคยคิดว่า HT เป็นโรคพื้น ๆใครก็รักษาได้ แต่เอาเข้าจริงมันไม่ง่ายเหมือนที่คิด มันมีปัจจัยอะไรมากมายมาเกี่ยวข้องจนส่งผลถึงการวินิจฉัยและการรักษา

บังเอิญผมได้เข้าไปมีส่วนร่วมเป็นคณะทำงานจัดทำแนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ.๒๕๖๒ ในส่วนของการจัดระบบบริการและการจัดพิมพ์เผยแพร่ จึงพอจะมีข้อมูลที่น่าสนใจที่จะมาเล่าสู่กันฟังเบื้องต้นก่อนที่แนวทางการรักษาฯ ฉบับใหม่จะเผยแพร่

จากการสำรวจในปี พ.ศ.๒๕๕๗ พบว่าความชุกของโรคความดันโลหิตสูงของคนไทยที่อายุมากกว่า ๑๕ ปี อยู่ที่ร้อยละ ๒๔.๗ นั่นหมายความว่าคนไทย ๑๐๐ คนเป็นโรคความดันโลหิตสูง ๒๔.๗ คน ผู้ชายมีความชุกมากกว่าผู้หญิงเล็กน้อย ผู้ชายมีความชุกร้อยละ ๒๕.๖ ส่วนผู้หญิงมีความชุกร้อยละ ๒๓.๙

ความดันโลหิตสูง จะแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม คือ

๑. โรคความดันโลหิตสูง คือความดันโลหิตตัวบนมากกว่าหรือเท่ากับ ๑๔๐ มม.ปรอท และ/หรือความดันโลหิตตัวล่างมากกว่าหรือเท่ากับ ๙๐ มม.ปรอท

๒. Isolated systolic HT จะมีเฉพาะความดันโลหิตตัวบนมากกว่าหรือเท่ากับ ๑๔๐ มม.ปรอท แต่ความดันโลหิตตัวล่างปกติ

๓. Isolate office HT หรือ White-coat HT เรียกเป็นไทยว่าโรคความดันโลหิตสูงจากกลัวหมอ คือวัดความดันโลหิตที่บ้านจะปกติ แต่ไปวัดที่สถานพยาบาลจะสูงทุกครั้ง

๔. Masked HT กลุ่มนี้วัดความดันโลหิตที่บ้านก็จะสูง แต่พอไปวัดที่สถานพยาบาลกลายเป็นปกติ

ปัจจุบันมีคำแนะนำเรื่องการวัดความดันโลหิตด้วยตนเองที่บ้าน (Home Blood Pressure Monitoring : HBPM) โดยมีหลักฐานสนับสนุนว่ามีประโยชน์ต่อการดูแลตนเองและติดตามผลการรักษา โดยให้วัดความดันโลหิตวันละ ๒ รอบคือ เช้า-ค่ำ แต่ละรอบให้วัด ๒ ครั้ง ห่างกัน ๑ นาที วัดติดต่อกัน ๗ วัน บันทึกไว้

รอบเช้าแนะนำให้วัดความดันโลหิตภายใน ๑ ชั่วโมงหลังจากตื่นนอนและปัสสาวะเรียบร้อยแล้ว ก่อนกินอาหารเช้าและกินยา ส่วนรอบค่ำก็วัดก่อนเข้านอน การวัดความดันโลหิตต้องวัดในห้องที่เงียบสงบ วัดในท่านั่ง เท้าทั้ง ๒ ข้างวางราบกับพื้น นั่งเอนพิงพนักเพื่อผ่อนคลาย วัดหลังจากนั่งพักอย่างน้อย ๒ นาที

เครื่องวัดความดันโลหิตจะมีทั้งแบบปรอทและแบบดิจิตัล แบบปรอทจะวัดยากต้องใช้คนที่ผ่านการฝึกสอนมาอย่างดีทำการวัดให้ แต่แบบดิจิตัลวัดง่ายสามารถวัดได้ด้วยตนเอง เดี๋ยวนี้มีราคาหลักร้อย ให้ใช้แบบที่วัดที่ต้นแขนไม่แนะนำให้ใช้แบบที่วัดปลายนิ้ว

ที่เล่ามาทั้งหมดเป็นเรื่องของคนที่เป็นกลุ่มเสียงหรือคนที่เป็นผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง แต่คนทั่ว ๆ ไปหากไม่อยากป่วยเป็นโรคความดันโลหิตสูง หรือโรค NCD อื่น ๆ ผมแนะนำให้มีการดูแลตนเองตามหลัก ๓อ ๒ส อย่างสม่ำเสมอจะเป็นสิ่งที่ดีที่สุด ๓อ ประกอบด้วย กินอาหารดีมีประโยชน์ต่อสุขภาพ, มีการออกกำลังกายสม่ำเสมอ และมีอารมณ์ดี

๒ส ประกอบด้วย ไม่สูบบุหรี่ และไม่ดื่มสุรา