อาการปวดท้องนี่นับว่าเป็นโรคที่วินิจฉัยยากมากเป็นอันดับต้น ๆ เลย เพราะมันเกี่ยวข้องกับอวัยวะต่าง ๆ มากมายหลายระบบ

อาการปวดท้องเฉียบพลัน หรือที่เรียกว่า acute abdomen นี่ถ้าไปอ่านตำราทางการแพทย์จะปวดกบาลมาก เพราะคาดว่า ๑ ปีก็อ่านไม่จบ เรื่องมันเยอะ ตำราก็มาก มีการเขียนไปกันคนละแนวทาง แบบทางใครทางมัน

เอาเป็นแบ่งแบบวิธีการรักษาก็แยกเป็น ๒ กลุ่มคือ surgical acute abdomen หรืออาการปวดท้องเฉียบพลันที่ต้องรักษาด้วยการผ่าตัด กับ medical acute abdomen หรืออาการปวดท้องเฉียบพลันที่รักษาทางยาไม่ต้องผ่าตัด

หรือจะแบ่งตามอวัยวะว่าเป็นจากอวัยวะภายในช่องท้อง หรืออวัยวะภายนอกช่องท้อง ทำเป็นเล่นไปหมอบางคนนำคนไข้ไปผ่าตัดแล้วไม่พบพยาธิสภาพหรือร่องรอยโรคในช่องท้องใด ๆ เลย แต่หลังผ่าตัด ๒ วันคนไข้มีผื่น ปวดแสบปวดร้อนที่ผนังหน้าท้องกลายเป็นว่าคนไข้ปวดจากโรคงูสวัดก็เคยมีมาแล้ว หรือคนไข้ปวดจุกลิ้นปี่ทุรนทุรายจนหมอเกือบเอาไปผ่าเพราะคิดว่ากระเพาะอาหารทะลุแต่กลายเป็นว่าปวดจากกล้ามเนื้อหัวใจตายก็มีมาแล้ว เราถึงมีคำพูดว่า......ไม่มีอะไรแน่นอนใน medicine ร่างกายมนุษย์ไม่ใช่เครื่องจักรที่เวลาเสียแล้วตรงไปตรงมา.....

หรือจะแบ่งตามพยาธิสภาพที่เกิดขึ้นกับอวัยวะภายในช่องท้อง ก็มีตั้งแต่การอักเสบของอวัยวะต่าง ๆ เช่นไส้ติ่งอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ ถุงน้ำดีอักเสบ ปีกมดลูกอักเสบ และอีกสารพัดโรค หรือเกิดจากการอุดตันเช่นลำไส้เล็กอุดตัน ลำไส้ใหญ่อุดตัน จากสารพัดสาเหตุ หรือเกิดจากภาวะเลือดออกเช่นท้องนอกมดลูกแตก หลอดเลือดแดงปริแตก หรือเกิดจากภาวะหลอดเลือดอุดตันเช่นลำไส้บิดตัวจนเส้นเลือดอุดตันลำไส้เน่าจากขาดเลือด

เห็นมั๊ยครับว่ามันยุ่งยากแค่ไหนกับไอ้แค่คนไข้ ๑ คนเดินตัวงอเอามือกุมท้องเข้ามาที่ห้องฉุกเฉินแล้วบอกว่าปวดท้องมาก หมอจะวินิจฉัยแยกโรคว่าคนไข้ที่มาด้วยเรื่องปวดท้องเฉียบพลันเป็นโรคอะไร โดยคิดถึงโรคที่พบได้บ่อย ๆ ก่อนเสมอ เหมือนกับคำกล่าวที่ว่า.....hear hoof beats, think about horse……หรือแปลเป็นไทยว่า....ถ้าได้ยินเสียงม้าควบมาก็คิดถึงม้า ไม่คิดถึงลาที่การควบไม่เหมือนกับม้า.....

หมอจึงมักจะคิดว่าคนไข้ปวดท้องจากกระเพาะอาหารอักเสบ ไส้ติ่งอักเสบ ถุงน้ำดีอักเสบ มากกว่าที่จะคิดว่าหลอดเลือดแดงปริแตก หรือมีฝีหนองที่กล้ามเนื้อผนังช่องท้องด้านหลัง

อย่างที่กล่าวมาแล้วว่าอาการปวดท้องเฉียบพลันนี่มีสาเหตุสารพัด ความรุนแรงของโรคก็ต่างกัน ถึงจะเป็นภาวะฉุกเฉินเหมือนกันแต่ลำดับความรุนแรงต่างกัน ความเร่งด่วนในการรักษาจึงต่างกัน ปวดจากกระเพาะอาหารอักเสบเหรอ นอนรอก่อนนะอีกคนเป็นไส้ติ่งอักเสบสำคัญกว่า เพราะถ้าช้าไส้ติ่งแตกจะยุ่ง อ้าว! ไส้ติ่งอักเสบเหรอรอแป๊บนะมีคนไข้กล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันต้องรีบให้ยาทันทีก่อนหัวใจจะหยุดเต้น กล้ามเนื้อหัวใจตายเหรอคุณพยาบาลเปิดเส้นเลือดให้น้ำเกลือให้ยาไปพลาง ๆ นะ หมอขอไปช่วยคนไข้หลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องปริแตกก่อนเดี๋ยวเลือดหมดตัว

นึกภาพออกมั๊ยครับว่ามันยุ่งยากเพียงใดกับการตัดสินใจรักษาคนไข้ที่มาด้วยเรื่องปวดท้องเหมือนกัน อย่าว่าแต่เป็นหมอจบใหม่ประสบการณ์น้อยที่ดูคนไข้ที่ห้องฉุกเฉินเลย ถึงจะเป็นครูแพทย์ประสบการณ์มากบางครั้งก็วินิจฉัยผิด ตัดสินใจผิดเพราะคนไข้ดันเป็นโรคที่ชีวิตนี้ไม่เคยเจอเลย เห็นแต่ในตำราที่เราเรียกกันว่า โคตร rare มหา rare เลย

หรือบางครั้งยุ่งมากจนทำให้การประเมินคนไข้บางคนเป็นไปแบบหละหลวม อดีตครูแพทย์อย่างผมยังเคยส่งคนไข้ไส้ติ่งอักเสบไปอยู่หอผู้ป่วยอายุรกรรมด้วยเรื่องลำไส้อักเสบ จนหมอเวรอายุรกรรมมันโทรศัพท์มาด่ากลางดึกแล้วยังไปฟ้องผู้อำนวยการตั้งแต่ผู้อำนวยการเพิ่งตื่นนอนล้างหน้าแปรงฟัน

ผมจึงเห็นใจหมอที่ต้องดูคนไข้ที่มาด้วยอาการปวดท้องเฉียบพลันแล้วมีข้อผิดพลาดทุกคน ขอเพียงแต่การที่เกิดความผิดพลาดในการวินิจฉัยหรือการรักษานั้นเกิดขึ้นจากการที่ได้ทำหน้าที่สุดความสามารถแล้ว ไม่ใช่เกิดจากความไม่รับผิดชอบในหน้าที่