จากประสบการณ์ที่เป็นหมอ ๑ ใน ๒ คนเท่านั้นของ ๑๔ จังหวัดภาคใต้ที่ทำผ่าตัดหลอดเลือดแดงใหญ่โป่งพอง เมื่อ ๓๐ ปีที่แล้ว ทำผ่าตัดทุกเดือน บางเดือนหลายราย ทำอยู่ร่วม ๑๐ ปี

บอกได้เลยว่าโรคนี้ไม่ธรรมดา เป็นเหมือนระเบิดเวลาในตัวคนไข้ที่รอระเบิด ก่อนหน้านั้นก็ยากที่จะรู้ เพราะไม่มีอาการอะไรเลย จนกว่าถึงเวลาใกล้ระเบิด

การผ่าตัดในอดีตก็ยุ่งยาก บางครั้งก็ตายคามือบนเตียงผ่าตัด บ่อยครั้งหลังผ่าตัดมีภาวะแทรกซ้อนตามมาเยอะ

แต่มากกว่าร้อยละ ๙๐ เป็นคนไข้อายุมาก มีโรคเดิมอยู่โดยเฉพาะภาวะไขมันในเลือดผิดปกติ พบในเด็กน้อยมาก

ซึ่งในคนหนุ่มหรือวัยเด็กก็จะมีโรคเดิมอีกแบบเช่นเป็นกลุ่มอาการมาร์แฟน (Marfan syndrome) หรือมีติดเชื้อโรคบางชนิดเช่นทัยฟอยด์ ซิฟิลิส

Marfan syndrome เป็นโรคทางพันธุกรรมที่มีความผิดปกติของยีนส์ซึ่งเป็นหน่วยทางพันธุกรรม ทำให้เกิดความผิดปกติทางโครงสร้างของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน (connective tissue) ทำให้เกิดความเปราะบางของผนังหลอดเลือด

คนที่เป็น Marfan syndrome จะมีอาการที่เป็นลักษณะเฉพาะคือแขนขายาวผิดปกติ ความยาวช่วงแขนหรือ ๑ วา ของคนไข้จะมากกว่าความสูง ใบหน้าผอมยาวจากความผิดปกติของกระดูกใบหน้า มักจะมีปัญหาเรื่องสายตา สายตาสั้นผิดปกติและอาจจะมีเลนส์ตาเลื่อนหลุดจากการผิดรูปของเบ้าตา ตรวจร่างกายมักจะพบความผิดปกติของลิ้นหัวใจเอออร์ติก

ที่แย่คือถึงแม้ว่าจะเป็นโรคทางพันธุกรรม แต่เป็นโรคที่ยังไม่สามารถตรวจค้นหาเพื่อการป้องกัน และเป็นโรคที่ไม่มีการรักษาเฉพาะ ได้แต่รักษาไปตามอาการ

ส่วนหลอดเลือดแดงโป่งพองนี่ถ้าไม่มีอาการก็จะพบโดยบังเอิญเช่นถ่ายภาพรังสีทรวงอกเห็น หรือไปตรวจแล้วหมอคลำเจอก้อนเต้นได้ในช่องท้อง หรือไม่ก็โน่นมาเจอหมอตอนที่มันเริ่มปริแตก ถ้าเป็นส่วนในช่องอกก็มีอาการเหนื่อยหอบหรือเจ็บแปร๊บที่หลัง ถ้าเป็นในช่องท้องก็มีอาการปวดท้องเฉียบพลันปวดรุนแรงร้าวไปที่หลัง

การรักษา หลักการก็คือเอาส่วนที่โป่งพองซึ่งผนังเปราะบางเป็นระเบิดเวลาออก แล้วใส่หลอดเลือดเทียมเข้าไปแทน ในอดีตยุคของผมใช้วิธีการผ่าตัด ปัจจุบันเขามีการทำผ่านสายสวน การผ่าตัดเราต้องเข้าไปคล้องหลอดเลือดแดงใหญ่หรือ aorta ๒ ตำแหน่งคือเหนือต่อส่วนที่โป่งพอง และล่างต่อส่วนที่โป่งพอง จากนั้นก็ใช้คีมหนีบหลอดเลือดขนาดใหญ่ หนีบตรงตำแหน่งที่คล้องทั้ง ๒ ตำแหน่ง แล้วตัดหลอดเลือดที่โป่งพองออก นำหลอดเลือดเทียมมาเย็บต้อทั้งปลายบนปลายล่าง ฟังดูเหมือนง่าย แต่เราต้องทำแข่งกับเวลา เพราะการหนีบหลอดเลือดแดงใหญ่แบบนี้จะทำให้ไม่มีเลือดไปเลี้ยงอวัยวะด้านล่าง เราจึงต้องตัดหลอดเลือดที่โป่งพองแล้วเย็บต่อหลอดเลือดเทียมให้เสร็จภายใน ๖๐ นาที เพื่อจะปล่อยคีมที่หนีบ ให้เลือดไหลไปเลี้ยงร่างกายด้านล่างได้ตามปกติ

ความยากที่สุดก็คือเราต้องผ่าตัดในขณะที่หลอดเลือดแดงที่โป่งพองมันปริมันแตกแล้ว มีเลือดเต็มช่องท้อง เราต้องแข่งกับเวลาเพื่อคล้องและหนีบหลอดเลือดแดงใหญ่ให้เร็วที่สุด

สำหรับวิธีสมัยใหม่ที่ทำการเปลี่ยนหลอดเลือดผ่านสายสวนหรือที่เรียกว่า EVAR ย่อมาจากคำว่า endovascular aortic repair เขาจะแทงสายสวนจากเส้นเลือดแดงที่ขาหนีบ แล้วใส่หลอดเลือดเทียมเข้าไปกางในบริเวณหลอดเลือดแดงที่โป่งพอง

สรุปว่า ไม่ต้องไปกังวลจนกลัวเกินเหตุ ทุกอย่างอยู่ที่ฟ้าลิขิตว่าจะให้เป็นหรือไม่เป็น เป็นแล้วตายจากมันหรือตายจากเหตุอื่น