ผมไม่แน่ใจว่าวิชาชีพอื่น ๆ จะเป็นเหมือนหมอหรือเปล่า คือบางครั้งเวลา ๑ นาทีเหมือนกับ ๑ ชั่วโมง เคยหรือไม่ที่รอคอยอะไร ๕ นาที แต่ตอนนั้นเหมือนกับ ๕ ชั่วโมงทำไมมันนานเหลือเกิน

ครั้งหนึ่งผมทำผ่าตัดโรคเส้นเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องโป่งพองแล้วปริแตกที่ส่งต่อมาจากโรงพยาบาลแห่งหนึ่งในภาคใต้ โรคเส้นเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องโป่งพองหรือบางคนเรียกว่าตองเอ มาจากคำย่อ AAA ซึ่งคำเต็มคือ abdominal aortic aneurysm เกิดจากความผิดปกติของผนังหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องหรือ abdominal aorta

คนเราจะมีเส้นเลือดแดงใหญ่ที่ออกจากหัวใจไปเลี้ยงร่างกายเรียกว่าเอออร์ต้า (aorta) เจ้า aorta นี้จะแบ่งเป็น ๒ ส่วนคือส่วนที่อยู่ในช่องอกหรือเป็นส่วนต้น กับส่วนที่อยู่ในช่องท้องหรือส่วนปลาย ทั้ง ๒ ส่วนจะมีแขนงมากมายเพื่อส่งเลือดแดงไปเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ

หากมีภาวะไขมันในเลือดสูงจนไขมันเกาะผนังเส้นเลือดแล้วหลายเป็นหินปูน หรือเป็นโรคบางโรคเช่นซิฟิลิส จะทำให้เกิดความผิดปกติของผนัง aorta ทำให้ความยืดหยุ่นเสียไป เมื่อเจอกับความดันที่เกิดจากแรงบีบตัวของหัวใจเพื่อส่งเลือดแดงมาตาม aorta ในขนาดประมาณ ๑๒๐-๑๕๐ มิลลิเมตรปรอท ตัว aorta ที่สูญเสียความยืดหยุ่นก็จะโป่งพองขึ้นเรื่อย ๆ เรียกว่าเอออร์ติกอนิวริสซึ่ม (aortic aneurysm) จนในที่สุดเมื่อถึงจุดหนึ่งผนังด้านในของ aorta จะปริแตกบางรายก็ค่อย ๆ ปริซึม บางรายปริทีเดียวเหมือนระเบิด แต่ร่างกายคนเรามันมีหลายขั้นตอนในการปกป้องอวัยวะหรือชีวิต ตัว aorta จะอยู่ระหว่างเยื่อบุช่องท้องด้านหลังกับกล้ามเนื้อหลัง จึงช่วยกดทำให้ส่วนใหญ่เวลาที่ aneurysm ปริแตกเลือดจึงค่อย ๆ ซึมออกมา ไม่ได้พรวดออกมาทีเดียวหมดตัว

ปัจจุบันมีการรักษาตองเอได้หลายวิธี แต่ในยุคผมเมื่อ ๒๐ กว่าปีที่แล้ว การรักษามีวิธีเดียวคือการผ่าตัดเอาตัวเส้นเลือดที่โป่งพองออก แล้วใส่เส้นเลือดเทียมเข้าไปแทน วิธีการคือผ่าตัดช่องท้องเข้าไปจนถึงตัว aorta แล้วใช้คีมพิเศษหนีบตัว aorta ส่วนที่ปกติเหนือต่อตัว aneurysm ๑ ตำแหน่ง และหนีบใต้ต่อตัว aneurysm อีก ๑ ตำแหน่ง การหนีบนี่ก็เปรียบเสมือนเวลาที่เราเจอท่อประปาแตก เราต้องตัดท่อที่แตกออกเพื่อเอาท่อใหม่มาเชื่อมต่อ เวลาจะเชื่อมต่อก็ต้องอุดด้านบนด้านล่างไม่ให้มีน้ำไหลออกมากีดขวางการทำงานหรือสูญเสียน้ำไป

ตอนนั้นทั้งภาคใต้มีคนผ่าตัดตองเออยู่ ๒ คนเท่านั้นคืออาจารย์ประเสริฐ วศินานุกร และผมเอง เมื่อโรงพยาบาลต่าง ๆ ในภาคใต้เจอคนไข้จึงต้องส่งต่อมาที่โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ คนไข้จะมาด้วยเรื่องปวดท้อง โดยมักจะมีประวัติโรคความดันโลหิตสูง หรือมีภาวะไขมันในเลือดสูง ไม่บอกละเอียดดีกว่า เดี๋ยวมีคนรู้สึกปวดท้องสงสัยตองเอจะแตกขึ้นมาอีก ฮิ ๆๆ

ฟังดูวิธีผ่าตัดเปรียบเทียบกับการซ่อมท่อประปาแล้วดูเหมือนง่ายนะครับ แต่ไม่ง่ายอย่างที่คิดทีมผ่าตัดต้องสัมพันธ์กันอย่างดี วิสัญญีแพทย์หรือหมอดมยาสลบต้องคอยให้ยาควบคุมความดันโลหิตคนไข้ให้เหมาะสมเพื่อที่หมอผ่าตัดจะหนีบ aorta ได้ง่าย

อย่างที่เล่ามาแล้วว่าส่วนใหญ่คนไข้ที่ผมผ่าจะถูกส่งมาจากโรงพยาบาลอื่น ๆ คนไข้จึงมักจะเดินทางมาถึงเราตอนบ่าย ๆ เย็น ๆ หรือค่ำไปเลย มาถึงก็ต้องเตรียมผ่าตัดเลยเพราะหากรอช้าไปรอยปริแตกอาจจะใหญ่ขึ้นจนช็อคตายได้

มีครั้งหนึ่งผมทำผ่าตัดกลางดึกโดยมีแพทย์ใช้ทุนเป็นคนช่วย คนไข้รายนั้น aorta มีหินปูนเกะผนังด้านในเยอะมากพอผมใช้คีบหนีบตัว aorta ดันปริแตกในตำแหน่งที่บีบ มีน้ำพุสีแดงเข้มพุ่งฉีดจากท้องคนไข้ถึงเพดานห้องผ่าตัด ยุ่งละสิครับ ผมต้องใช้ผ่าก๊อซวางอุดตำแหน่งที่แตกแล้วเอามือซ้ายกดไว้ มือขวาใช้คีมจับเข็มเย็บเส้นเลือดเย็บซ่อมแต่ไม่สำเร็จ จึงต้องยืนกดอุดรอยแตกนิ่ง ๆ ไว้ พร้อมกับให้คนตามอาจารย์ประเสริฐมาช่วย ใช้เวลาประมาณ ๑๕ นาทีที่ผมยืนกดอุดรอยแตกนิ่ง ๆ ด้วยความเครียด ขยับตัวไม่ได้ เพราะกลัวมือขยับเลือดจะพุ่งออกมา อาจารย์ประเสริฐซิ่งรถมาจากบ้านพักถึงห้องผ่าตัดก็ล้างมือเข้ามาช่วยเย็บซ่อมให้จนเรียบร้อยดี คนไข้ปลอดภัย หมอผ่าตัดก็ปลอดภัย

บอกได้เลยว่า ๑๕ นาทีที่ยืนนิ่ง ๆ รออาจารย์ประเสริฐมาช่วยนี่เหมือนกับ ๑๕ ชั่วโมง ทำไมแต่ละวินาทีมันผ่านไปช้ามาก ตาเหลือบมองนาฬิกาและประตูห้องผ่าตัดตลอดเวลา ใจก็คิดว่าทำไมอาจารย์มาช้าจัง แล้วถ้ามันมีอะไรเกิดขึ้นก่อนอาจารย์มาช่วยผมจะแก้ไขสถานการณ์อย่างไร ช่วงนั้นความดันโลหิตคนไข้ตกลงจากการเสียเลือดมาก แต่ความดันโลหิตของหมอผ่าตัดคือผมนี่คงพุ่งปรี๊ด ๆ เลย

ทุกวินาที ทุกนาทีที่หมายถึงชีวิตคนไข้ในมือเรานี่มันมีความหมายจริง ๆ ใครไม่อยู่ในสถานการณ์นั้นคงไม่เข้าใจ ผมว่าในตอนนั้นไม่ใช่ผมคนเดียวที่เครียด ทั้งทีมวิสัญญี ทั้งทีมพยาบาลห้องผ่าตัดก็เครียดและคงจะลุ้นกันสุด ๆ ว่าผมจะแก้ไขสถานการณ์ได้หรือเปล่า