คำให้การเด็กหัวตลาด ตอนที่ ๓ บ้านตึกขาวหัวตลาดของปู่

วันนี้จะเล่าเรื่องบ้านตึกขาวของปู่ บ้านตึกขาวของปู่คือบ้านเลขที่ ๒๙ ถนนอาเนาะรู

บ้านหลังนี้เดิมเป็นบ้านของพระจีนคณานุรักษ์(ตันจูล้าย) ปกติพระจีนคณานุรักษ์ท่านจะใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่ที่เหมืองถ้ำทะลุ จังหวัดยะลา บ้านหลังนี้จึงเป็นที่อาศัยของทวดยาง ภรรยาคนที่ ๒ ของท่าน และตกทอดไปถึงทวดกุ้ยกี ลูกสาวของพระจีนคณานุรักษ์และทวดยาง ต่อมาทวดกุ้ยกีได้ขายบ้านตึกขาวให้ทวดยี่เหนี่ยว ภรรยาคนที่ ๓ ของพระจีนคณานุรักษ์

ปู่ได้ซื้อต่อจากทวดยี่เหนี่ยวเมื่อปี พ.ศ.๒๔๗๖ ในราคา ๒,๒๐๐ บาท ปู่เขียนบันทึกเล่าว่าปู่มีความผูกพันกับบ้านหลังนี้ เพราะเมื่อทวดอิ่มแม่ของปู่ตั้งท้องปู่ ทวดขุนจำเริญภักดี(บั่นฮก) พ่อของปู่ต้องไปยื่นหนังสือข้อราชการเรื่องเหมืองดีบุก จึงได้นำทวดอิ่มซึ่งท้องแก่มาฝากไว้กับทวดยางผู้เป็นแม่เลี้ยงที่บ้านหลังนี้ ปู่จึงคลอดที่บ้านหลังนี้

เมื่อซื้อบ้านหลังนี้ปู่ได้ทำการซ่อมแซมปรับปรุงบ้าน พบว่ามีปัญหาเรื่องหลังคารั่วที่แก้ไขไม่ได้ ปู่จึงให้ช่างแปลงสภาพจากที่เป็นบ้านทรงจีน ๒ ชั้นให้เป็นตึกแบบสมัยใหม่ทาสีขาว เลยเรียกกันว่าบ้านตึกขาวของเถ้าแก่ขุ้นขิ้ม เมื่อครอบครัวเราย้ายมาพักอาศัยที่บ้านปู่ ความรู้สึกของเด็กน้อยมองว่ามันช่างเป็นสวรรค์ มีทุกสิ่งที่ต้องการอยู่ในบ้าน

บ้านตึกขาวของปู่

บ้านปู่มีอาณาเขตใหญ่โตด้านหน้าเป็นถนนอาเนาะรู ด้านหลังเป็นซอยโรงเรียนเทศบาล ๖ ความกว้างน่าจะราว ๆ ๑๕ เมตร ลึกประมาณ ๗๐ เมตรเศษ อาณาเขตแบ่งเป็น ๓ ส่วน ส่วนแรกคืออาคารด้านหน้าซึ่งเป็นอาคาร ๒ ชั้นก่ออิฐถือปูนแบบจีน ชั้นบนเป็นพื้นไม้ ส่วนที่ ๒ เป็นอาคารหลังเป็นเรือนไม้ ๒ ชั้น ชั้น ๒ มีทางเชื่อมกับอาคารด้านหน้า ส่วนที่ ๓ เป็นโรงครัวและสวน อาคารด้านหน้า ชั้นล่างเป็นชาน หันหน้าเข้าบ้านจะแบ่งเป็น ๓ ส่วน ด้านซ้ายเป็นโรงจอดรถมีประตูไม้บานพับ ตรงกลางเป็นห้องโถง ด้านขวาป็นห้องของลุงนนท์พี่ชายคนที่ ๒ ของพ่อ เดินผ่านห้องโถงกลางหรือโรงรถเข้าไป ด้านซ้ายตรงกับโรงรถเป็นลานซีเมนต์ปูกระเบื้องเชื่อมต่อระหว่างอาคารหน้ากับอาคารหลัง ตรงกลางมีบ่อปลากัดสี่เหลี่ยมกว้างประมาณ ๔ เมตร ยาวประมาณ ๖ เมตร ด้านขวาเป็นห้องอาบน้ำด้านหน้ามีบ่อน้ำ ก่อนถึงห้องน้ำมีบ่อเก็บน้ำฝน ระหว่างบ่อเก็บน้ำฝนกับผนังหลังห้องลุงนนท์เป็นบันไดไม้ขึ้นชั้นบน ผนังด้านซ้ายตรงทางเชื่อมมีประตูไม้เปิดออกไปเป็นตรอกเล็ก ๆ กว้างประมาณ ๒ เมตร ตรอกนี้มีเดิมประตูที่ด้านหน้า เป็นทางเข้าออกของคนรับใช้หรือทาสในบ้าน โดยเฉพาะเวลาคนรับใช้หรือทาสตายจะห้ามนำศพออกทางประตูใหญ่ของบ้านต้องออกทางตรอกนี้เท่านั้น

แม่อุ้มผม ด้านหลังคือประตูที่เปิดออกไป

ตรอกบ่อปลากัดกลางบ้าน ด้านหลังคือเรือนไม้

ถัดจากบ่อปลากัดเข้าไปจะเป็นส่วนลานบ้านของอาคารด้านหลัง ด้านขวามีห้อง ๒ ห้อง ทั้ง ๒ ห้องจะมีแคร่ยกพื้นขนาดใหญ่เกือบเต็มพื้นที่ห้อง ทั้ง ๒ ห้องนี้เป็นที่สำหรับตั้งวงไพ่ตองของปู่และย่า เป็นแหล่งเงินแหล่งทองของเราเลย เพราะเวลาบรรดาผู้เฒ่าผู้แก่ขาไพ่นั่งนอนเล่นไพ่นาน ๆ จะปวดเมื่อยตามร่างกาย ต้องเรียกใช้บริการนวดของเรา โดยคิดค่าบริการคนละ ๑ บาท ริมผนังด้านหลังของอาคารจะมีบันไดไม้สำหรับขึ้นไปชั้นบนของอาคารด้านหลัง

จากอาคารด้านหลังออกไปจะเป็นบริเวณสวน ด้านซ้ายจะเป็นโรงครัว ด้านขวาจะเป็นลานซีเมนต์มีบ่อน้ำ เป็นที่สำหรับซักเสื้อผ้า ในสวนจะมีบ่อปลากัดขนาดใกล้เคียงกับที่อยู่ด้านหน้า บ่อนี้ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ญี่ปุ่นบุกปัตตานี ปู่ให้คนขุดเป็นหลุมหลบภัย เมื่อสงครามสงบจึงก่ออิฐทำเป็นบ่อปลากัด ริมกำแพงหลังด้านขวาเป็นห้องส้วม ในสวนจะมีทั้งไม้ดอก ไม้ประดับ ไม้ผล ต้นกระท้อน ต้นสวา(ละมุด) จะเป็นที่ปีนป่ายของเด็ก ๆ

รอบบ้านทั้งด้านซ้าย ด้านขวา และด้านหลังเป็นกำแพงอิฐโบราณเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมจตุรัสขนาดกว้างยาวประมาณ ๑๐ นิ้ว อิฐจะประสานด้วยปูนขาวผสมน้ำผึ้ง เข้าใจว่าน้ำผึ้งในที่นี้หมายถึงน้ำตาลเคี่ยวไม่ใช่น้ำผึ้งจากรวงผึ้ง เพราะภาษาใต้บ้านเราเรียกน้ำตาลว่าน้ำผึ้ง กำแพงฝั่งตรอกผีจะมีต้นดีปลีเชือก และเพชรสังฆาฏเลื้อยปกคลุม กำแพงในสวนฝั่งโรงครัวจะมีต้นสวาอยู่ริมกำแพง จึงเป็นที่ฝึกวิทยายุทธปีนต้นสวาแล้วเดินไต่กำแพง กระโดดลงไปอีกฝั่งซึ่งเป็นบ้านกงสีที่ครอบครัวลุงรูญพี่ชายคนที่ ๓ ของพ่อพักอาศัยอยู่ กำแพงด้านหลังริมซอยเทศบาล ๖ มีประตูไม้เปิดออกไปที่ถนนได้ ที่สวนหลังบ้านตรงกำแพงด้านหลังจะเป็นที่พระหมอเข้ามาปักหลักทุกปี โดยปักด้านซ้าย ๑ หลัก แล้วปักด้านขวา ๑ หลัก

สำหรับชั้นบน ถ้าขึ้นบันไดด้านหน้าตรงหลังห้องลุงนนท์ จะเป็นชานเรือนมีโต๊ะรับแขก มีเก้าอี้หวายนอนเล่นของปู่ มีแคร่นอนเล่นของย่า ชั้นบนอาคารด้านหน้าจะแบ่งเป็นห้อง ๓ ห้องเหมือนชั้นล่าง ตรงกลางเหนือห้องโถงรับแขกจะเป็นห้องโถง ตรงมุมด้านหน้าเป็นโต๊ะหมู่บูชาพระ และตู้เก็บของศักดิ์สิทธิ์ของปู่ เหนือห้องลุงนนท์เป็นห้องนอนของปู่ เหนือโรงรถเป็นห้องของครอบครัวเรา

ฝั่งริมกำแพงตรอกผีเป็นทางเชื่อมไปเรือนไม้ด้านหลัง มีห้องส้วม มีอ่างล้างหน้า ตรงอ่างล้างหน้ามีหน้าต่าง ตรงนี้เป็นที่เราชอบมาก เพราะเวลามองออกนอกหน้าต่างจะเห็นอาคารจีนโบราณ ๒ ชั้นในสวนหลังบ้านอาพรที่เรียกกันว่าสวนบ้านบน บนหลังคาอาคารหลังนั้นมีตุ๊กตาที่เราเรียกว่าตุ๊กตาคนขี่หมู บ้านนั้นเป็นบ้านของทวดเป้าแม่ของย่า

เสาบังห้องส้วมเห็นแต่อ่างล้างหน้า และหน้าต่างที่เรายืนมองตุ๊กตาคนขี่หมู

เมื่อเดินผ่านทางเชื่อมไปเรือนไม้ด้านหลัง จะเป็นบริเวณที่วางโต๊ะกินข้าวขนาดใหญ่ มีตู้กับข้าว เรือนไม้ด้านหลังชั้นบนแบ่งเป็น ๓ ส่วน ด้านซ้ายเป็นห้องขนาดใหญ่ที่ครอบครัวอามุลพักอยู่ ตรงกลางเป็นโถง ด้านขวาเป็นห้อง ๓ ห้องเรียงติดกัน ห้องแรกเป็นห้องที่พี่เอียด พี่นาต ลูกลุงนนท์พัก ห้องนี้คือห้องที่เคยเล่าว่าวิญญาณย่ามานอนเป็นเพื่อนเรา ถัดไปเป็นห้องของพี่แตง พี่ตรึง พี่เตย ลูกอาเติม ห้องสุดท้ายเป็นห้องอาเติม

บันทึกวันที่ ๒๖ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๖๒