คำให้การเด็กหัวตลาด ตอนที่ ๓๘ ไฮโซโบราณ

ช่วงหนึ่งในเว็บที่เข้าไปศึกษาหาความรู้ทางประวัติศาสตร์เป็นประจำคือ เรือนไทย มีกระทู้เรื่อง “ไฮโซโบราณ”

ทำให้ผมคิดถึงสุภาพสตรีไฮโซโบราณบ้านนอก ๒ ท่าน ทั้ง ๒ ท่านเป็นพี่น้องคลานตามกันมา เกิดในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕

ก็ต้องเท้าความถึงประวัติกันก่อน จีน ตันจูล้าย ซึ่งภายหลังได้รับใช้สนองเบื้องพระยุคลบาทล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ ๕ จนได้รับการแต่งตั้งเป็นหลวงจีนคณานุรักษ์ กัปตันจีนเมืองปัตตานี ต่อมาได้เป็นที่พระจีนคณานุรักษ์ กรมการพิเศษเมืองปัตตานีในสมัยล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ ๖ จีนตันจูล้าย มีภรรยาคนแรกชื่อนางเบ้งซ่วน แซ่จุ่ง มีบุตรชาย ๓ คนคือ ตันบั่นฮก ซึ่งได้เป็นขุนจำเริญภักดี, ตันบั่นลก ซึ่งได้เป็นขุนพจน์สารบาญ และตันบั่นซิ่ว ซึ่งได้เป็นขุนพิทักษ์รายา จีน ตันจูล้าย มีภรรยาคนที่ ๒ ชื่อนางยาง ณ สงขลา ซึ่งผมพยายามหาข้อมูลว่านางยาง เป็นลูกเต้าเหล่าใครมาจากสายไหนของ ณ สงขลา ยังหาไม่เจอ แต่สันนิษฐานว่านางยาง จะเป็น ณ สงขลา สายเจ้าเมืองหนองจิก เพราะค้นพบราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๒๓ หน้า ๒๕๗ วันที่ ๑ กรกฎาคม ร.ศ.๑๒๕ (พ.ศ.๒๔๔๙) ว่ามีใบบอกจากมณฑลนครศรีธรรมราชแจ้งว่า น้ำดอกไม้ ยาง และอามเข้าชื่อกันยื่นหนังสือถวายที่ดิน ๑ แปลงพร้อมด้วยเรือนไม้ ๔ หลัง ซึ่งอยู่ที่ตำบลตุยง ท้องที่อำเภอเมือง เมืองหนองจิก ให้เป็นของรัฐบาล เท่าที่ผมทราบนางอามเป็นลูกของนางน้ำดอกไม้ แต่ไม่ทราบว่านางยางเป็นอะไรกับนางน้ำดอกไม้ น้องสาวหรือลูกสาว

จีน ตันจูล้าย และนางยางมีลูกสาว ๒ คน คือนางตันกุ้ยฮวย และนางตันกุ้ยกี ทั้ง ๒ ท่านนี้คือคนที่ผมจะเล่าต่อไปว่าจากลูกจีนธรรมดา ๆ คนหนึ่ง เพราะตอนที่ท่านเกิดจีนตันจูหลายยังไม่ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวง จีนคณานุรักษ์ (ได้รับพระราชทานเมื่อเสด็จประพาสเมืองปัตตานี ร.ศ.๑๐๗ หรือ พ.ศ.๒๔๓๑) ทำไมถึงกลายเป็นไฮโซโบราณบ้านนอกไปได้

จากบันทึกของพระจีนคณานุรักษ์ บอกว่านางตันกุ้ยฮวยเกิดวัน ๗ ยาม ๗ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๕ ปีกุน ซึ่งเมื่อผมไปเทียบปฏิทินโบราณ พบว่าวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๕ ปีกุน ตรงกับวันอังคาร แต่บันทึกบอกว่าเป็นวันเสาร์แสดงว่าวันเวลาที่บันทึกน่าจะนับตามปฏิทินจีน ซึ่งผมไม่สามารถหาย้อนกลับไปได้ว่าตรงกับวันเดือนปีทางสุริยคติวันใด บอกได้แต่ว่าเป็น พ.ศ.๒๔๑๘ จากรูปถ่ายรูปเดียวของท่านเขียนไว้ว่า ตายราว ๕ โมงเศษ แรม ๑๑ ค่ำ เดือน ๔ ปีมะโรง ร.ศ.๑๒๓ ซึ่งตรงกับ พ.ศ.๒๔๔๗ แสดงว่านางตันกุ้ยฮวย ถึงแก่กรรมเมื่อมีอายุเพียง ๒๙ ปี

นางตันกุ้ยฮวย

ผมรู้เรื่องของทวดตันกุ้ยฮวยน้อยมาก รู้แต่ว่าท่านแต่งงานกับพระนนท์ โกไศยกานนท์ แล้วมีลูกสาว ๑ คนลูกสาวของท่านตายตั้งแต่ยังเด็ก ๆ ก็น่าจะตายตอนอายุราว ๆ ๑๐ ปีเพราะมีบันทึกของโป่หนู นางเป็กแฉ้ (คณานุรักษ์) กุลโชติ น้องสาวต่างมารดาของปู่ผม เล่าว่าไปงานโกนจุกลูกสาวแม่กุ้ยฮวยซึ่งตามประเพณีแล้วเด็กหญิงจะโกนจุกตอน อายุ ๙-๑๑ ปี ผมต้องไปหาว่า พระนนท์ โกไศยกานนท์ เป็นใคร พบว่าตระกูลโกไศยกานนท์มีผู้ที่รับราชการมีบรรดาศักดิ์อยู่ท่านเดียวคือ พระยาพิทักษ์ธรรมสุนทร (กล้าย โกไศยกานนท์) อัยการมณฑลปัตตานี ก่อนหน้านั้นท่านเป็นหลวงธรรมรัฐธุราธร จนวันหนึ่งไปเจอบันทึกของนายเฉลิม โกไศยกานนท์ บุตรชายคนที่ ๗ ของเจ้าคุณพิทักษ์ฯ จึงพบว่าหลวงธรรมรัฐธุราธร ได้เลื่อนเป็น พระนนทมณฑาดุลยบุณฑรธารี ก็น่าจะเข้าเค้าว่าสามีของนางตันกุ้ยฮวยคือพระนนท์ฯ ท่านนี้

แต่ในบันทึกของนายเฉลิม กล่าวถึงว่าเจ้าคุณพิทักษ์ธรรมสุนทร มีภรรยา ๓ คน คนแรกชื่อเช็งชุน คนที่ ๒ เป็นอิสลามไม่ทราบชื่อ คนที่ ๓ คือคุณหญิงละเมียด ไม่ได้กล่าวถึงนางกุ้ยฮวยเลย ก็ได้แต่สันนิษฐานว่าท่านถึงแก่กรรม ก่อนที่เจ้าคุณพิทักษ์ฯ มีภรรยาอื่น เลยไม่มีใครเอ่ยถึงเรื่องนี้ให้ลูก ๆ ฟัง หรืออีกทีลูกหลานเจ้าคุณพิทักษ์ธรรมสุนทรรู้จักท่านในชื่อ เช็งชุน

ดูจากรูปถ่ายของนางตันกุ้ยฮวย ท่านแต่งกายแบบสาวไฮโซในยุครัชสมัยล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ ๕ ก็น่าจะบ่งชี้ว่าท่านต้องเป็นผู้ที่มีฐานะหน้าตาทางสังคมพอสมควร แต่ท่านอายุสั้นจึงไม่มีโอกาสได้เป็นถึงคุณหญิงของพระยาพานทอง

น้องสาวของนางตันกุ้ยฮวยคือนางตันกุ้ยกี ก็ไม่ธรรมดาจากบันทึกของพระจีนคณานุรักษ์ นางตันกุ้ยกีเกิดวัน ๒ เดือน ๙ ปีมะแม ยาม ๗ ขึ้น ๙ ค่ำ ซึ่งเทียบกับปฏิทินโบราณแล้วไม่ตรง ก็คงเป็นวันเวลาตามปฏิทินจีนเช่นกัน แต่ตรงกับ พ.ศ.๒๔๒๖ นางตันกุ้ยกี หรือที่ผมเรียกท่านว่าย่ากี (อันที่จริงท่านเป็นทวดผม) เป็นไฮโซโบราณอีกคนของตระกูล เพราะท่านคือคุณหญิงของพระยาประวัติสุจริตวงศ์ (คอยู่ตี่ ณ ระนอง) อดีตเจ้าเมืองไชยา เมืองชุมพร ในทำเนียบวงศ์สกุล ณ ระนอง เรียกท่านว่าคุณหญิงประวัติสุจริตวงศ์ (ซุ่นกี่) ท่านเป็นบรรพบุรุษชั้นอาวุโสที่สุดคือเป็นรุ่น ๓ ของทายาทหลวงสำเร็จกิจกรจางวาง(ปุ่ย แซ่ตัน) ต้นตระกูลคณานุรักษ์ ที่ผมทันได้เห็นและคลุกคลีกับท่าน

ผมได้เขียนเรื่องของท่านไว้นานแล้ว ท่านเป็นคนที่มีประวัติน่าสนใจทีเดียวรออ่านกันต่อไปครับ

นางตันกุ้ยกี และ ด.ช.ตอม ณ ระนอง บุตรชาย

บันทึกวันที่ ๖ กันยายน พ.ศ.๒๕๖๒