คำให้การเด็กหัวตลาด ตอนที่ ๔๖ บันทึกขอขมา ๒

ตอนที่แล้วยกเอาคำกล่าวอุทิศส่วนกุศลของคุณปู่ขุนธำรงพันธุ์ภักดี (ซิ้มซุ่นจ่าย วัฒนายากร) และคุณยายดวงเดือน (ซิ้มซุ่นโอ๊ย วัฒนายากร) คณานุรักษ์ ที่เขียนขอขมาต่อบรรพบุรุษกลุ่มหนึ่ง และผมได้บอกไปแล้วว่าใครเป็นใคร คราวนี้จะมาเล่าต่อว่าทำไมถึงขัดแย้งโกรธเคืองกันจนต้องมาขอขมากันในชั้นลูกชั้นหลานทั้ง ๆ ที่เป็นญาติสนิทกันทั้งสิ้น

ปฐมเหตุเกิดขึ้นเนื่องจากหลวงสุนทรสิทธิโลหะ (ตันจูเบ้ง) มีภรรยา ๓ คน คือนางหนูจีบ ณ สงขลา, นางกิ้มเลี่ยง และนางจิ๋น แล้วตัวภรรยาหลวงคือนางหนูจีบมีแต่ลูกสาว ๔ คน ส่วนนางกิ้มเลี่ยงมีลูกชาย ๓ คนลูกสาว ๑ คน นางจิ๋นมีลูกชาย ๑ คน

คงจะจำกันได้ในคำให้การเด็กหัวตลาด ตอนที่ ๔๔ ตุ๊กตาคนขี่หมู หรือรูปปั้นของจีบี้ไต่เต่ ที่ประดิษฐานบนหลังคาบ้านหลวงสุนทรสิทธิโลหะ คนจีนนี่ถือเป็นเรื่องใหญ่โตมากหากเมียหลวงไม่มีลูกชาย ตอนนี้พงศาวดารกระซิบเล่าว่าฝ่ายเมียหลวงคือนางหนูจีบเชื่อว่าโดนนางกิ้มเลี่ยงใช้ไสยศาสตร์เวทย์มนตร์ทำให้เมียหลวงไม่มีลูกชาย จึงต้องทำตุ๊กตาคนขี่หมูมาแก้อาถรรพ์ เพื่อเป็นสิริมงคลและปัดเป่าเภทภัยความชั่วร้ายต่าง ๆ ด้วยหวังว่าจะทำให้หลวงสุนทรสิทธิโลหะ (ตันจูเบ้ง) กับนางหนูจีบมีบุตรชายสืบสกุล

ความโกรธแค้นระหว่างสตรีหมายเลข ๑ กับสตรีหมายเลข ๒ ของหลวงสุนทรฯ รุนแรงมาก โชคชะตาเล่นตลกสุด ๆ เมียหลวงไม่มีลูกชายเมียรองมีทั้งลูกชายลูกสาว

ลูกชายหลวงสุนทรฯ คนโตคือนายตันบั่นเซ้ง เป็นคนที่ผู้เป็นพ่อหวังจะให้สืบทอดอำนาจต่อจากตนเองตามธรรมเนียม จึงได้ฝึกให้ทำการค้าขายเป็นนายเรือคุมเรือเดินทางไปค้าขายที่สิงคโปร์ แต่นายตันบั่นเซ้งเป็นคนหนุ่มที่รักสนุก ชอบเที่ยวสำมะเลเทเมา เล่นการพนันจนเป็นหนี้สิน จนวันหนึ่งนำเงินที่ได้จากการนำสินค้าไปขายที่สิงคโปร์ไปเล่นการพนันจนหมดตัว เมื่อเดินทางกลับมาถึงปัตตานีจึงถูกหลวงสุนทรฯ ชำระคดีความ ว่ากันว่านายตันบั่นเซ้งกระโดดหน้าต่างหนี แต่เคราะห์ร้ายโดนหลวงสุนทรฯ คว้าผมเปียไว้ได้จึงให้คนนำไปผูกกับต้นไม้หน้าบ้านเจ๋าโรงเหล้าตรงข้ามบ้านตึกขาวแล้วโบย หลังจากนั้นก็ไม่ได้รับมอบหมายให้ดูแลกิจการใด ๆ อีกเลย

ลูกชายคนอื่น ๆก็ ไม่ได้มีบทบาทในการคุมกิจการเหมือนนายตันบั่นเซ็ง ตัวนายตันบั่นเซ้งเองก็ไม่มีลูกแต่นำนางเต็กห้องลูกของน้องชายคือนายตันบั่นยี่มาเป็นลูกบุญธรรม นี่จึงเป็นสาเหตุสำคัญให้อำนาจทั้งหมดของหลวงสุนทรสิทธิโลหะ (ตันจูเบ้ง) ตกไปอยู่กับหลวงจีนคณานุรักษ์ (ตันจูล้าย) ผู้เป็นน้องชาย

สำหรับอาณาเขตบ้านของหลวงสุนทรฯมีบริเวณกว้างใหญ่มากที่สุดเมื่อเทียบกับบรรดาพี่น้องคนอื่น ๆ คือกินแดนตั้งแต่บ้านเลขที่ ๑๕ ถนนอาเนาะรูไปจนถึงกำแพงบ้านกงสี โดยตัวอาคารเอกซึ่งเป็นบ้านที่หลวงสุนทรฯ อาศัยกับทวดหนูจีบอยู่กลางบริเวณพื้นที่ ส่วนด้านหน้าริมถนนจะเป็นอาคารหลังเล็ก ๆ ที่เป็นที่อาศัยของนางกิ้มเลี่ยงและลูก ๆ โดยตัวอาคารเอกจะมีทางเข้าออกเป็นตรอกข้างบ้านกงสี เมื่อหลวงสุนทรฯ ถึงแก่กรรมความบาดหมางระหว่างเมียหลวงเมียน้อยรุนแรงขึ้นถึงขั้นเมื่อทวดหนูจีบและลูก ๆ เดินผ่านเข้าออกทางตรอกจะโดนเมียน้อยแกล้งเอากระโถนเยี่ยวสาดออกมาให้โดนคน

ภายหลังอาคารเอกของหลวงสุนทรฯและทวดหนูจีบตกเป็นของนางตันเป้าเลี่ยง ซึ่งแต่งงานกับนายซิ้มฉุ้นฮวด วัฒนายากร เลยตกเป็นกรรมสิทธิ์ของวัฒนายากร ส่วนบรรดาอาคารด้านหน้าส่วนใหญ่ตกเป็นของนางเต็กห้องซึ่งเป็นลูกสาวนายตันบั่นยี่ที่ยกให้เป็นลูกบุญธรรมนายตันบั่นเซ็ง นางเต็กห้องแต่งงานไปใช้นามสกุลศิลาลาย เป็นย่าของพี่อุดม ศิลาลาย หรือดม จี๊ซีร้านเจริญพานิชสามแยกถนนฤๅดีตัดกับปัตตานีภิรมย์ ที่เหลือก็ตกเป็นของลูกหลานคนอื่น ๆ คนละเล็กน้อย และมีการขายต่อเปลี่ยนเจ้าของจนปัจจุบันนี้

ส่วนบ้านเลขที่ ๑๙ ถนนอาเนาะรูที่เป็นบ้านอาสมพรในปัจจุบันเดิมเป็นของนางโป้ห้อง สาครินทร์ ที่ในบันทึกคำอุทิศส่วนกุศลเรียกว่าพี่โปห้อง บ้านพี่ก้อง พันธุ์พงศ์ วัฒนายากร เดิมเป็นของนายโป้หิ้น คณานุรักษ์ พ่อน้าพืชหัวหน้าประปาสมัยคุณตาดิเรกเป็นนายกเทศมนตรีซึ่งเป็นลูกชายนายตันบั่นยี่ สำหรับลูกชายคนเล็กของหลวงสุนทรฯ คือนายตันบั่นเลื่อง ไม่ปรากฏว่าท่านเคยมีบ้านอยู่ในบริเวณนี้ เข้าใจว่าหลวงสุนทรฯตายตั้งแต่ท่านยังเล็กจึงไปอยู่กับแม่ ภายหลังไปแต่งงานตั้งรกรากอยู่ที่ยะหริ่งมีลูกสาว ๑ คนคือย่าลิ่วกิ้น ยายของพี่เหม่า มนูญศักดิ์ คายะนันท์ พี่แป๊ะ เจริญ คายะนันท์ ร้านสุวลัย

ถ้าหากหลวงสุนทรสิทธิโลหะ (ตันจูเบ้ง) ท่านไม่อายุสั้น ประวัติศาสตร์ตระกูลคณานุรักษ์อาจจะไม่ใช่ดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เพราะนิสัยใจคอของท่านออกจะไปทางเด็ดเดี่ยว เฉียบขาด ไม่ยอมคน เหมือนลูกหลานคนไหนก็ไม่รู้ พวกผมก็อาจจะใช้นามสกุล สุนทรสิทธิโลหะ ไม่ใช่ คณานุรักษ์

บันทึกวันที่ ๑๔ กันยายน พ.ศ.๒๕๖๒