คำให้การเด็กหัวตลาด ตอนที่ ๔๘ สัญญาซื้อขายบ้านสมัยโบราณ

เมื่อวานนำสัญญาซื้อขายแร่สมัยโบราณมาให้อ่าน วันนี้จะนำสัญญาเก่าอีกฉบับมาให้อ่านกันอีก เป็นสัญญาซื้อขายบ้านหลังหนึ่งในปี พ.ศ.๒๔๑๗ ที่ผมมีโอกาสได้ไปพบเห็นมา เป็นเอกสารเก่ากระดาษสีเทาเขียนด้วยดินสอสีไม่เข้มมาก อ่านแล้วเข้าใจยากเพราะเป็นภาษาโบราณและต้องอ่านด้วยสำเนียงใต้จึงจะพอเข้าใจความหมาย ลองอ่านกันดู แล้วเดาว่าเป็นสัญญาซื้อขายบ้านหลังไหนในหัวตลาด ปัตตานี

…………………………………………….

วันจันทร์เดือนอ้ายขึ้นหกค่ำ จุลศักราชพันสองร้อยสามสิบหก ปีจอ ฉศก ท่านผู้ช่วยเมืองตานี ๑ ขุนบำปรังอากร ๑ เถ้าแก่ต้วนเม่ง ๑ หับเปะ ๑ นั่งพร้อมกันที่เรือนของท่านหลวงสำเร็จกิจกรจางวางเมืองตานี

ฯข้าฯ ป้าวันผู้แม่เฒ่า เบ่งเอ้ก บุญเป้ก ผู้หลาน ขอทำหนังสือคู่มือใบนี้ยื่นไว้แก่ท่านเจ้าเคียดผู้แม่ จู่อิน จูเลียง ผู้ลูก ฯข้าฯ ได้ขายที่บ้านแก่ท่าน หน้าบ้านปละตีนกว้างส่อตกต่อออกห้าวาสามศอกคืบ หลังบ้านปละหัวนอนกว้างห้าวาสามศอกคืบเท่ากัน ปละออกก่อข้างกำแพงนายกองโรงเหล้า ปละตกข้างรั้วอีล่านง ยาวส่อตีนหัวนอนยี่สิบเจ็ดวา ปละตีนก่อข้างนอกลาประหัวนอนก่อข้างนาสวนอีต้ง ค่าเป็นเงินสองร้อยเหรียญเป็นขาดแล้ว

ถ้าฯข้าฯป้าวันผู้แม่เฒ่า เบ่งเอ้ก บุญเป้ก ผู้หลานกลับถ้อยคืนคำได้ขายบ้านท่านเป็นขาดแล้วว่าไม่ขาย เอาความรายนี้ไปรึกรื้อว่ากล่าวโรงใดศาลนายใด ขอให้ท่านปรับไหมฯข้าฯตามหนังสือคู่มือใบเดียวนี้ โทษหนึ่งเป็นสองโทษ

ฯข้าฯป้าวัน ผู้แม่เฒ่า เบ่งเอ้ก บุญเป้ก ขอขีดแกงไดให้ท่านถือไว้ ให้เป็นสำคัญ หนังสือคู่มือใบนี้ ท่านผู้ช่วยเมืองตานีได้ประทับตราลงไว้เป็นสำคัญ หนังสือคู่มือใบนี้ ป้าวันผู้แม่เฒ่า เบ่งเอ้ก บุญเป้ก ผู้หลานได้จ้างให้เณรดำเขียนเป็นอักษรสิบสองบรรทัด บุบสลายมีอยู่หลายแห่ง

อนึ่ง ป้าวันขอสัญญาเอาไว้กับเจ้าเคียด เอาเจ้าเคียดเป็นลูก ถ้าฯข้าฯป้าวันสิ้นบุญลงวันใดขอให้เจ้าเคียดทำศพปลงผีฯข้าฯ แล้วรับเอาชื่อฯข้าฯและชื่อแปะสันเอาไว้ให้อยู่ที่เรือนด้วย

………………………………….

เป็นยังไงบ้างอ่านแล้วได้ความว่าอย่างไร

เนื้อหาโดยสรุป เป็นสัญญาซื้อขายบ้านระหว่างป้าวันกับหลานยาย ๒ คนคือเบ่งเอ้กและบุ่นเป้ก กับนางเคียดและลูก ๆ คือจู่อิน จูเลียง เมื่อวันจันทร์ ขึ้น ๖ ค่ำ เดือนอ้าย จ.ศ.๑๒๓๖ ตรงกับปีจอ ฉศก โดยมีพยานในการซื้อขายคือผู้ช่วยเจ้าเมืองตานี ขุนบำปรังอากร เถ้าแก่ต้วนเม่ง และหับเปะ โดยทำสัญญากันที่บ้านของหลวงสำเร็จกิจกรจางวาง

อาณาเขตของบ้านหลังนี้ หน้าบ้านทางทิศเหนือมีความกว้างจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก ๕ วา ๓ ศอก ๑ คืบ หลังบ้านทางทิศใต้มีความกว้าง ๕ วา ๓ ศอก ๑ คืบเท่ากัน ฝั่งทิศตะวันออกติดกับกำแพงบ้านนายกองโรงเหล้า ฝั่งทิศตะวันตกติดรั้วบ้านนางล่านง ความยาวจากทิศเหนือไปทิศใต้ ๒๗ วา ทิศเหนือเป็นด้านนอก ทิศใต้ติดที่สวนนางต้ง มูลค่าในการซื้อขายบ้านหลังนี้ราคา ๒๐๐ เหรียญ หากฝ่ายผู้ขายบิดพลิ้วขอให้ผู้ซื้อเรียกปรับสินไหมได้ โดยป้าวันและหลานได้ลงแกงไดในสัญญาไว้ และผู้ช่วยเจ้าเมืองตานีประทับตราไว้เป็นสำคัญ สัญญาเขียนโดยนายดำ

นอกจากนี้ยังมีที่พิเศษคือระบุว่าป้าวันรับเอานางเคียดเป็นลูก ถ้าป้าวันตายขอให้นางเคียดจัดการศพให้ด้วย และรับเอาป้ายบูชาชื่อป้าวันและแปะสันไปไว้ที่บ้านด้วย

บ้านหลังนี้คือบ้านหลวงวิชิตศุลกากร (ตันจูอิ้น) ซึ่งอยู่เยื้องบ้านหลวงสำเร็จกิจกรจางวาง (ตันเตียงซิ่น) หรือบ้านกงสี ที่ถนนอาเนาะรู หัวตลาดปัตตานี

งานศพหลวงวิชิตศุลกากร(ตันจูอิ้น) พ.ศ.๒๔๗๙ ถ่ายหน้าบ้านที่ทำสัญญาซื้อขาย

บันทึกวันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ.๒๕๖๒